MoreLifeHack ฉบับที่ 01

ความสุขแบบเอพิคิวรัส ของง่ายๆ เพื่อนดีๆ และใจที่ไม่ร้อนรน

ความสุขแบบเอพิคิวรัส ของง่ายๆ เพื่อนดีๆ และใจที่ไม่ร้อนรน
ที่มา: Wikimedia Commons

ชื่อของเอพิคิวรัสมักถูกหยิบไปใช้กับคนที่ชอบกินของอร่อย ดื่มของดี และใช้ชีวิตแบบสำราญเต็มที่ แต่ถ้าย้อนไปดูสิ่งที่นักปรัชญากรีกผู้นี้สอนจริง จะพบภาพที่ต่างออกไปเกือบตรงข้าม ชายผู้ตั้งสำนักในสวนเล็ก ๆ ที่เอเธนส์คนนี้ใช้ชีวิตเรียบง่าย กินอาหารพื้น ๆ และให้ความสำคัญกับเพื่อนมากกว่าทรัพย์สินใด ๆ

ความเข้าใจคลาดเคลื่อนเกี่ยวกับเขามีอยู่หลายเรื่อง ลองดูสามเรื่องหลักเทียบกับแนวคิดที่เขาเสนอไว้จริง

ความสุขไม่ใช่การตามใจทุกความอยาก

เอพิคิวรัสเห็นว่าความสุขเป็นเป้าหมายของชีวิตก็จริง แต่ความสุขในความหมายของเขาคือการที่ร่างกายไม่เจ็บปวดและใจไม่ว้าวุ่น ภาวะใจสงบนี้ชาวกรีกเรียกว่าอะทาแรกเซีย การไล่ตามความสนุกแบบไม่ยั้งมักจบลงด้วยความเหนื่อย ความเจ็บป่วย หรือหนี้สิน ซึ่งพาเราห่างจากความสงบออกไปอีก

เขาจึงเสนอให้ชั่งน้ำหนักทุกความพอใจ บางอย่างให้ความสุขตอนนี้แต่ทิ้งความทุกข์ไว้ทีหลัง บางอย่างลำบากในตอนแรกแต่ให้ผลดีกว่าในภายหลัง คนที่ฉลาดจะเลือกจากผลรวม ไม่ใช่จากความรู้สึกชั่วขณะ

ความต้องการไม่ได้มีน้ำหนักเท่ากันทุกข้อ

อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือการแบ่งความต้องการออกเป็นกลุ่ม เอพิคิวรัสแยกความต้องการที่เป็นธรรมชาติและจำเป็น เช่น อาหาร น้ำ ที่พักพิง มิตรภาพ ออกจากความต้องการที่เป็นธรรมชาติแต่ไม่จำเป็น เช่น อาหารหรูหรา และยังมีความอยากอีกกลุ่มที่ไม่ได้มาจากธรรมชาติเลย เช่น ชื่อเสียง อำนาจ หรือความร่ำรวยไม่มีที่สิ้นสุด

กลุ่มแรกเติมเต็มได้ง่ายและเมื่อได้แล้วก็พอ ส่วนกลุ่มสุดท้ายไม่มีจุดอิ่ม ยิ่งได้ยิ่งอยาก เขาเห็นว่าอาหารเรียบง่ายให้ความพอใจได้เต็มที่เมื่อเราหิวจริง ความคิดนี้ใกล้กับสิ่งที่เราสัมผัสได้ทุกวัน ของใหม่ที่ซื้อมาสร้างความตื่นเต้นได้ไม่กี่วันก่อนจะกลายเป็นของธรรมดา ซึ่งมีอธิบายต่อไว้ในเรื่องความเคยชินที่ทำให้ของใหม่หมดเสน่ห์เร็วกว่าที่คิด

ความสุขไม่ได้เป็นเรื่องส่วนตัวที่ทำคนเดียว

ภาพของคนรักความสุขมักเป็นภาพคนที่เอาแต่ใจตัวเอง แต่เอพิคิวรัสกลับให้มิตรภาพเป็นหนึ่งในสิ่งสำคัญที่สุดของชีวิตที่ดี สำนักของเขาเป็นชุมชนที่เพื่อนอยู่ร่วมกัน กินด้วยกัน และสนทนากัน เขามองว่าการมีเพื่อนที่ไว้ใจได้ทำให้เราไม่ต้องกลัวอนาคตมากนัก เพราะรู้ว่าจะไม่ต้องเผชิญมันลำพัง

เขายังพูดถึงความกลัวที่ไม่จำเป็นต้องกลัว ทั้งความกลัวเทพเจ้าและความกลัวความตาย ซึ่งเป็นต้นเหตุใหญ่ของความไม่สงบในใจคนยุคนั้น ใครที่สนใจอ่านงานของนักปรัชญายุคนี้ต่อแต่ยังไม่รู้จะเริ่มอย่างไร มีแนวทางในเรื่องการเปิดหนังสือปรัชญาเล่มแรกโดยไม่หลับคาหน้า

นำมาใช้กับชีวิตวันนี้

ข้อแรกที่ทำได้ทันทีคือลองจดความอยากที่วนอยู่ในหัวสัปดาห์นี้ แล้วแยกตามสามกลุ่มของเอพิคิวรัส เราอาจพบว่าสิ่งที่ทำให้ร้อนรนมากที่สุดอยู่ในกลุ่มที่ไม่จำเป็นเลย การเห็นแบบนี้ไม่ได้บังคับให้เลิกอยากทันที แต่ช่วยให้ไม่ต้องรีบตาม

ข้อสองคือให้เวลากับมื้ออาหารง่าย ๆ กับคนที่สบายใจด้วย ไม่ต้องเป็นร้านดัง ขนมพื้นบ้านสักห่อที่แบ่งกันกินพร้อมคุยเรื่องสัพเพเหระก็พอ เช่น ขนมนางเล็ดที่เพื่อนหิ้วกลับมาจากต่างจังหวัด ใครที่สงสัยว่าขนมนางเล็ดซึ่งเป็นของฝากขึ้นชื่อของลำปางมีที่มาอย่างไร ลองตามไปอ่านได้ ความสุขแบบนี้ราคาไม่สูง แต่มักเป็นช่วงเวลาที่เราจำได้นานที่สุด

ข้อสามคือฝึกพอใจกับของที่มีให้ได้ แม้ในวันที่ขาดความสะดวกบางอย่าง แนวคิดนี้ไปทางเดียวกับฝั่งสโตอิก ซึ่งชวนลองลำบากโดยสมัครใจบ้าง เพื่อไม่ให้ความสะดวกกลายเป็นกรงขัง แม้สองสำนักนี้จะเถียงกันในหลายเรื่อง แต่ก็เห็นตรงกันว่าคนที่ต้องการน้อยจะเป็นอิสระได้มากกว่า

ลองนึกย้อนไปในเจ็ดวันที่ผ่านมา มีช่วงเวลาไหนบ้างที่เรารู้สึกสบายใจจริง ๆ โดยแทบไม่ต้องจ่ายอะไรเลย และช่วงเวลานั้นมีใครอยู่ด้วย