MoreLifeHack ฉบับที่ 01

ของใหม่ทำให้สุขได้ไม่นาน รู้ทันความเคยชินก่อนซื้อชิ้นต่อไป

ของใหม่ทำให้สุขได้ไม่นาน รู้ทันความเคยชินก่อนซื้อชิ้นต่อไป
ที่มา: Wikimedia Commons

เทปกาวถูกดึงออก ฝากล่องเปิด กลิ่นของใหม่ลอยขึ้นมา มือหยิบของชิ้นนั้นออกมาอย่างระมัดระวัง รู้สึกตื่นเต้นเหมือนได้ของขวัญ ทั้งที่จ่ายเงินเอง อีกไม่กี่สัปดาห์ต่อมา ของชิ้นเดียวกันวางนิ่งอยู่บนชั้น ไม่ได้พังและยังใช้ได้ดี แต่เดินผ่านไปมาโดยไม่ได้รู้สึกอะไรกับมันอีกแล้ว ส่วนในแอปร้านค้า มีของชิ้นใหม่รออยู่ในตะกร้า

ความรู้สึกที่จางลงแบบนี้ไม่ได้แปลว่าเราเลือกของผิด หรือเป็นคนไม่รู้จักพอ แต่เป็นกลไกที่เกิดกับใจคนโดยทั่วไป

เมื่อใจปรับตัวเข้ากับของใหม่เร็วกว่าที่คิด

นักจิตวิทยาเรียกปรากฏการณ์นี้ว่าการปรับตัวทางความสุข หรือ hedonic adaptation อธิบายอย่างง่ายคือ เมื่อมีสิ่งดีเข้ามาในชีวิต เราจะรู้สึกดีขึ้นชั่วระยะหนึ่ง จากนั้นใจจะค่อยๆ ปรับให้สิ่งนั้นกลายเป็นเรื่องปกติ ความสุขจึงกลับไปใกล้ระดับเดิม

กลไกนี้มีด้านดีด้วย เพราะช่วยให้เราปรับตัวกับเรื่องยากได้เช่นกัน แต่ในเรื่องการซื้อของ มันทำให้เกิดวงจรที่คุ้นเคย คือซื้อ ดีใจ ชินชา แล้วมองหาชิ้นใหม่ เพื่อเรียกความรู้สึกแรกกลับมา

ซื้อเพื่อให้รู้สึกดี: สองด้านที่ควรเห็นพร้อมกัน

การซื้อของไม่ได้เป็นเรื่องผิด และบางครั้งก็ช่วยให้ชีวิตดีขึ้นจริง ตารางนี้วางทั้งสองด้านไว้ข้างกัน

ข้อดีที่มีอยู่จริงข้อจำกัดที่มักมองข้าม
ของที่แก้ปัญหาในชีวิตได้ ช่วยลดความหงุดหงิดทุกวันความตื่นเต้นจากของใหม่จางเร็ว แม้ของยังดีอยู่
ของที่ใช้ทำสิ่งที่รัก เช่น อุปกรณ์งานอดิเรก เปิดทางให้ประสบการณ์ดีๆซื้อเพื่อเติมอารมณ์ชั่วคราว มักต้องเติมซ้ำบ่อยขึ้นเรื่อยๆ
การให้รางวัลตัวเองเป็นครั้งคราว ช่วยให้รู้สึกว่าความเหนื่อยมีความหมายของที่สะสมมากขึ้นหมายถึงภาระดูแลและพื้นที่ที่เสียไป
ของคุณภาพดีที่ใช้ได้นาน ลดการซื้อซ้ำการเปรียบเทียบกับคนอื่นทำให้ของที่มีอยู่ดูไม่พอเสมอ

เมื่อเห็นทั้งสองคอลัมน์ จะเห็นว่าคำถามสำคัญไม่ใช่ “ควรซื้อหรือไม่” แต่คือ “ซื้อเพราะอะไร”

ประสบการณ์มักอยู่กับใจได้นานกว่าสิ่งของ

มีแนวคิดที่พูดถึงกันกว้างขวางในวงจิตวิทยาว่า การใช้เงินกับประสบการณ์ เช่น การเดินทาง การเรียนสิ่งใหม่ หรือการได้ใช้เวลากับคนที่รัก มักให้ความสุขที่อยู่ได้นานกว่าการซื้อสิ่งของ เหตุผลหนึ่งคือประสบการณ์กลายเป็นความทรงจำและเรื่องเล่า ซึ่งไม่ค่อยถูกเปรียบเทียบหรือตกรุ่นเหมือนของ

แนวคิดนี้ไม่ได้ใหม่ นักปรัชญากรีกโบราณอย่างเอพิคิวรัสก็ชวนให้มองหาความสุขจากสิ่งเรียบง่ายและมิตรภาพ มากกว่าการไล่ตามความหรูหรา ใครสนใจมุมนี้ อ่านต่อได้ในความสุขแบบเอพิคิวรัสที่เริ่มจากของง่ายๆ และเพื่อนดีๆ

ซื้ออย่างไรให้ความสุขอยู่นานขึ้น

รอสักพักก่อนจ่าย เมื่ออยากได้อะไรที่ไม่จำเป็นเร่งด่วน ให้ใส่ไว้ในรายการแล้วรอสักระยะ ถ้าผ่านไปแล้วยังอยากได้และยังนึกออกว่าจะใช้ทำอะไร ค่อยตัดสินใจ หลายครั้งความอยากจะจางไปเองก่อนถึงวันนั้น

ซื้อเพื่อแก้ปัญหาจริง ถามตัวเองว่าของชิ้นนี้แก้ปัญหาอะไรในชีวิตประจำวัน ถ้าตอบได้ชัด โอกาสที่จะใช้จริงก็สูง ตัวอย่างเช่น คนที่เพิ่งออกรถใหม่มักอยากซื้อของแต่งและอุปกรณ์ทุกอย่างที่เห็นในคลิป ทั้งที่การดูก่อนว่าของเสริมชิ้นไหนจำเป็นจริงสำหรับรถพลังงานไฟฟ้าคันแรกในบ้าน จะช่วยให้ได้ของที่ใช้จริงและไม่ต้องเก็บของเกินเข้าบ้าน

รู้ที่มาของสิ่งที่ซื้อ เมื่อรู้ว่าของชิ้นหนึ่งผ่านมือใครมาบ้าง ใช้ทรัพยากรอะไร เรามักซื้อช้าลงและใช้นานขึ้นโดยธรรมชาติ แนวคิดการซื้ออย่างรู้ตัวจากการรู้ที่มาของของใช้ขยายความเรื่องนี้ไว้

ชื่นชมของที่มีอยู่ ความเคยชินทำให้เรามองข้ามของที่ใช้อยู่ทุกวัน ลองหยิบของชิ้นเก่าที่ชอบขึ้นมาดูแล ทำความสะอาด หรือซ่อมให้ดีขึ้น การใส่ใจอีกครั้งมักทำให้รู้สึกดีกับมันได้เหมือนตอนแรก โดยไม่ต้องจ่ายเพิ่ม

คิดถึงพื้นที่ทั้งในบ้านและในใจ ของทุกชิ้นที่เข้ามาต้องการที่วางและการดูแล แนวคิดในหนังสือแนวมินิมอลที่ชวนทบทวนเหตุผลเบื้องหลังการครอบครองช่วยให้เห็นว่าบางครั้งความโล่งก็ให้ความสุขได้มากกว่าของชิ้นใหม่

ก่อนกดยืนยันคำสั่งซื้อชิ้นถัดไป ให้หยุดแล้วนึกภาพของชิ้นนั้นในอีกหนึ่งเดือนข้างหน้า มันจะวางอยู่ตรงไหนในบ้าน และยังได้ใช้อยู่หรือเปล่า ภาพนั้นมักบอกคำตอบได้ชัดกว่าความตื่นเต้นในวินาทีนี้