MoreLifeHack ฉบับที่ 01

วาบิ-ซาบิ เห็นความงามในรอยร้าวและสิ่งที่ไม่สมบูรณ์

วาบิ-ซาบิ เห็นความงามในรอยร้าวและสิ่งที่ไม่สมบูรณ์
ที่มา: Wikimedia Commons

บนชั้นในครัวมีถ้วยชาเนื้อดินเผาใบหนึ่งที่ขอบบิ่นไปนิดเดียว รอยนั้นเล็กจนต้องลูบด้วยนิ้วถึงจะรู้สึก สีเคลือบด้านในก็ซีดลงตรงที่ปากแตะทุกเช้า ในตู้ยังมีถ้วยใหม่อีกหลายใบที่ไม่มีที่ติ แต่มือก็ยังเอื้อมไปหยิบใบนี้ก่อนทุกครั้ง เหมือนมันรู้จักจังหวะชีวิตของเจ้าของดีกว่าใบอื่น

ความรู้สึกผูกพันกับของที่ไม่สมบูรณ์แบบนี้ มีคำญี่ปุ่นที่ใช้เรียกอยู่คำหนึ่ง คือ วาบิ-ซาบิ

วาบิ-ซาบิคือความรู้สึก มากกว่าสูตรตกแต่ง

ถ้าอธิบายแบบกว้างที่สุด วาบิ-ซาบิคือการมองเห็นความงามในสิ่งเรียบง่าย สิ่งที่ผ่านกาลเวลา และสิ่งที่ไม่เสร็จสมบูรณ์ คำแรกมักโยงกับความสงบเรียบ ไม่โอ่อ่า ส่วนคำหลังมักโยงกับร่องรอยที่เวลาฝากไว้ เช่น สนิม ตะไคร่ หรือเนื้อไม้ที่สีจางลง ทั้งสองคำมีความหมายลึกกว่านี้ในบริบทของวัฒนธรรมญี่ปุ่น แต่สำหรับคนทั่วไป แก่นของมันพอสรุปได้ว่า ของไม่จำเป็นต้องใหม่และไร้ที่ติจึงจะงาม

มองของใช้ในบ้าน

ร่องรอยการใช้งานคือประวัติของมัน

เขียงไม้ที่มีรอยมีดเป็นร้อยเส้น โต๊ะที่ขอบมนลงเพราะถูกแขนวางทุกวัน ผ้าฝ้ายที่นุ่มขึ้นหลังซักมาหลายปี ของเหล่านี้บอกเล่าชีวิตของคนที่ใช้มันอยู่เงียบๆ เมื่อมองแบบวาบิ-ซาบิ รอยเหล่านี้ไม่ใช่สิ่งที่ต้องรีบซ่อม แต่เป็นหลักฐานว่าของชิ้นนั้นได้ทำหน้าที่ของมันมาอย่างดี

งานซ่อมที่ไม่ปิดบังรอย

ญี่ปุ่นมีงานซ่อมภาชนะแบบดั้งเดิมที่เรียกว่าคินสึงิ คือการต่อชิ้นที่แตกด้วยยางรักแล้วแต่งรอยต่อด้วยผงทอง รอยร้าวจึงกลายเป็นเส้นสีทองที่เด่นขึ้นมาแทนที่จะถูกกลบ แนวคิดเบื้องหลังคือการยอมรับว่าของชิ้นนี้เคยแตก และการแตกก็เป็นส่วนหนึ่งของเรื่องราวของมัน

ใครอยากลองซ่อมของในบ้านด้วยแรงบันดาลใจนี้ ควรระวังเรื่องวัสดุ กาวหรือสีทั่วไปหลายชนิดไม่เหมาะกับภาชนะที่ใช้ใส่อาหารหรือเครื่องดื่ม ถ้าไม่แน่ใจ ให้เก็บถ้วยชามที่ซ่อมแล้วไว้ใส่ของแห้ง ปลูกต้นไม้เล็กๆ หรือวางประดับแทน

บ้านที่ไม่ต้องเหมือนภาพในนิตยสาร

ภาพห้องที่ทุกอย่างเข้าชุดกันเป๊ะอาจดูสวยในรูปถ่าย แต่บ้านที่มีคนอยู่จริงย่อมมีของเก่าจากรุ่นพ่อแม่ ของที่ได้มาจากเพื่อน และของที่ซื้อเพราะชอบโดยไม่ได้คิดเรื่องโทนสี วาบิ-ซาบิชวนให้เลิกไล่ตามความสมบูรณ์แบบแบบนั้น แล้วหันมาเลือกของน้อยชิ้นที่ใช้ได้จริงและผูกพันจริง ซึ่งคล้ายกับวิธีคิดของเรือนไทยสมัยก่อนที่ของแต่ละชิ้นทำหน้าที่ได้หลายอย่าง

มองสวนและธรรมชาติ

ตะไคร่บนหินและใบไม้ที่ยังไม่ได้กวาด

หินที่มีตะไคร่ขึ้นเป็นหย่อม กระถางดินเผาที่มีคราบน้ำเป็นวง ใบไม้แห้งสองสามใบที่ร่วงลงบนทางเดิน ภาพเหล่านี้ดูธรรมดาจนเราเดินผ่านทุกวัน แต่ถ้าหยุดดูสักครู่จะเห็นว่าทุกอย่างกำลังเปลี่ยนไปอย่างช้าๆ และความเปลี่ยนนั้นเองที่ทำให้มันมีชีวิต แนวคิดนี้ต่อยอดได้กับการชื่นชมของที่มีให้เห็นแค่บางช่วงของปี เพราะรู้ว่ามันจะไม่อยู่ตลอดไป

สวนที่ปล่อยให้เติบโตตามจังหวะของมัน

สวนแบบวาบิ-ซาบิไม่จำเป็นต้องเป็นสวนหินที่จัดอย่างประณีต สวนครัวหลังบ้านที่ผักขึ้นไม่เป็นแถว มีต้นโหระพาออกดอกเพราะเก็บไม่ทัน และมีดอกไม้กินได้แบบบ้านเราอย่างดอกแคหรือดอกอัญชันขึ้นแซมอยู่ในแปลง ก็มีความงามแบบเดียวกัน คือความงามของสิ่งที่ไม่ได้ถูกจัดให้สมบูรณ์ แต่ยังให้ทั้งร่มเงาและอาหาร

การดูแลสวนแบบนี้ใกล้เคียงกับแนวคิดอู๋เหวยที่ลงมือเฉพาะเมื่อถึงเวลาที่เหมาะ คือรดน้ำ ตัดแต่ง และเก็บเกี่ยวเมื่อถึงเวลา แต่ไม่ฝืนบังคับให้ทุกต้นเป็นไปตามภาพในหัว

มองตัวเราเอง

รอยแผลไม่ได้ทำให้คุณค่าลดลง

ถ้าถ้วยที่มีรอยบิ่นยังน่ารักได้ ตัวเราที่มีความผิดพลาดในอดีต มีริ้วรอยบนใบหน้า หรือมีบางช่วงชีวิตที่อยากลบทิ้ง ก็ไม่จำเป็นต้องถูกมองว่าเสียหาย วาบิ-ซาบิไม่ได้บอกให้เราภูมิใจกับทุกความผิดพลาด แต่ชวนให้ยอมรับว่ามันเกิดขึ้นจริง และหลายครั้งมันทำให้เราเข้าใจคนอื่นได้ลึกขึ้น

ยังไม่เสร็จ ก็ยังมีค่าได้

งานอดิเรกที่ทำไปครึ่งทาง ภาษาที่พูดได้ไม่คล่อง บ้านที่ยังจัดไม่เรียบร้อย ทั้งหมดนี้คือสภาพปกติของชีวิตที่กำลังเดินไปข้างหน้า ข้อควรระวังคือ วาบิ-ซาบิไม่ใช่ข้ออ้างให้ละเลยการดูแล ของที่งามแบบนี้คือของที่ถูกใช้และถูกรักษาอย่างใส่ใจ ไม่ใช่ของที่ถูกทิ้งให้ผุพัง ตัวเราก็เช่นกัน

พรุ่งนี้เช้า ถ้วยใบเดิมจะยังรออยู่บนชั้น พร้อมรอยบิ่นตรงขอบที่ไม่มีใครคิดจะซ่อม