MoreLifeHack ฉบับที่ 01

ฝึกอย่างตั้งใจแบบช่างฝีมือ ต่างจากการทำซ้ำเฉยๆ ตรงไหน

ฝึกอย่างตั้งใจแบบช่างฝีมือ ต่างจากการทำซ้ำเฉยๆ ตรงไหน
ที่มา: Wikimedia Commons

มือคู่นั้นถือกระดาษทรายถูไปตามแนวเสี้ยนไม้ด้วยจังหวะที่สม่ำเสมอ ผิวหนังที่ด้านและรอยแผลเป็นเล็กๆ บอกว่าทำงานแบบนี้มานานหลายปี แต่ทุกครั้งที่ถูไปได้สักพัก มือจะหยุด ช่างเอียงชิ้นงานรับแสง ไล้ปลายนิ้วไปตามผิวไม้ แล้วจึงลงมือต่อตรงจุดที่ยังไม่เรียบ

การหยุดดูสั้นๆ นั้นคือเส้นแบ่งระหว่างคนที่ทำงานเดิมมานาน กับคนที่เก่งขึ้นเรื่อยๆ ตามเวลา ประสบการณ์ไม่ได้ทำให้ชำนาญโดยอัตโนมัติ สิ่งที่ทำให้ฝีมือขยับคือการฝึกอย่างตั้งใจ (deliberate practice) ซึ่งต่างจากการทำซ้ำเฉยๆ ในหลายจุด

ทำซ้ำเฉยๆฝึกอย่างตั้งใจตัวอย่าง
ทำไปเรื่อยๆ โดยไม่มีเป้าในแต่ละรอบตั้งเป้าที่ชัดและแคบในแต่ละรอบซ้อมพิมพ์โดยเน้นความแม่นของนิ้วก้อยอย่างเดียว ไม่ใช่พิมพ์ให้จบหน้า
เล่นแต่ส่วนที่ทำได้ดีอยู่แล้วเพราะสนุกเลือกฝึกจุดอ่อนแม้จะอึดอัดซ้อมดนตรีท่อนที่เล่นผิดบ่อยแบบช้าๆ แทนการเล่นทั้งเพลงวนไป
รู้ผลเมื่อผ่านไปนาน หรือไม่รู้เลยหาคำติชมที่เร็วและตรงจุดอัดเสียงตัวเองตอนซ้อมพูดแล้วฟังทันที หรือให้ผู้รู้ช่วยดู
ทำต่อเนื่องจนล้าและสมาธิหลุดฝึกช่วงสั้นที่เข้มข้น แล้วพักให้พอวาดภาพร่างครั้งละครึ่งชั่วโมงแล้วพักสายตา ดีกว่านั่งยาวทั้งบ่าย
วัดความก้าวหน้าจากจำนวนชั่วโมงวัดจากสิ่งที่ทำได้ดีขึ้นจริงจดว่าวันนี้แก้ข้อผิดพลาดเดิมได้กี่จุด แทนการนับเวลาที่ใช้

ทำไมการฝึกแบบนี้จึงเหนื่อยกว่า

การฝึกอย่างตั้งใจไม่ค่อยสนุกเท่าการทำสิ่งที่ถนัด เพราะต้องอยู่ตรงขอบความสามารถของตัวเองตลอดเวลา ต้องทนเห็นความผิดพลาดซ้ำๆ และต้องใช้สมาธิเต็มที่ ต่างจากช่วงที่จมอยู่กับงานจนลืมดูนาฬิกา ซึ่งมักเกิดตอนที่ทักษะกับความท้าทายพอดีกัน สองอย่างนี้จึงเติมเต็มกัน ช่วงฝึกช่วยยกระดับทักษะ ส่วนช่วงลื่นไหลทำให้ได้ใช้ทักษะนั้นอย่างเพลิดเพลิน

งานช่างแบบดั้งเดิมสะท้อนเรื่องนี้ได้ชัด ลองนึกถึงงานประกอบรถม้าหนึ่งคันของช่างลำปาง ที่ต้องอาศัยทั้งฝีมือด้านงานล้อและงานตัวรถ แต่ละส่วนต้องฝึกจนมือจำได้ก่อนจะนำมาประกอบเป็นชิ้นเดียว ความชำนาญแบบนี้ไม่ได้มาจากการทำซ้ำอย่างเดียว แต่มาจากการสังเกต แก้ไข และเรียนรู้จากช่างรุ่นก่อนอยู่เสมอ

นำไปใช้กับงานทั่วไป

ไม่ต้องเป็นช่างหรือนักกีฬาก็ใช้หลักนี้ได้ คนทำงานออฟฟิศที่อยากเขียนอีเมลให้กระชับ อาจเลือกฝึกแค่ประโยคเปิดในแต่ละวัน แล้วขอให้เพื่อนร่วมงานที่ไว้ใจช่วยติ คนที่หัดทำอาหารอาจทำเมนูเดิมซ้ำแต่ปรับทีละตัวแปร เช่น ความแรงของไฟ แล้วจดผลไว้เทียบกัน

ท่าทีที่ช่วยได้มากคือการมองงานที่คุ้นเคยด้วยสายตาของผู้เริ่มต้นตามแบบเซน ซึ่งทำให้ยังเห็นจุดที่พัฒนาได้แม้จะทำมานาน ส่วนใครที่อยากได้มุมมองเพิ่ม หนังสือแนวพัฒนาตัวเองเล่มคลาสสิก หลายเล่มก็พูดถึงการสร้างทักษะในแง่มุมที่ต่างกันออกไป

หลังจบการฝึกแต่ละรอบ ลองตอบสามข้อนี้ให้ได้ รอบนี้ตั้งใจแก้จุดไหน รู้ได้อย่างไรว่าดีขึ้นหรือยัง และรอบหน้าจะปรับอะไร ถ้าตอบได้ครบ นั่นคือการฝึกที่ตั้งใจจริง ถ้าตอบไม่ได้สักข้อ อาจเป็นแค่การทำซ้ำที่ปล่อยเวลาให้ผ่านไป