MoreLifeHack ฉบับที่ 01

แผ่เมตตาแบบคนทั่วไป ฝึกใจให้อ่อนลงแม้กับคนที่ไม่ถูกกัน

แผ่เมตตาแบบคนทั่วไป ฝึกใจให้อ่อนลงแม้กับคนที่ไม่ถูกกัน
ที่มา: Wikimedia Commons

ยืนรอคิวจ่ายเงินมาพักใหญ่ จู่ๆ มีคนเดินแทรกเข้ามาข้างหน้าหน้าตาเฉย ยังไม่ทันได้คิดอะไร ใจก็ร้อนวูบขึ้นมาแล้ว คิ้วขมวด ประโยคต่อว่าเรียงกันอยู่ในหัว ผ่านไปอีกครึ่งชั่วโมงหลังออกจากร้าน ความขุ่นนั้นยังตามมาด้วย ทั้งที่อีกฝ่ายคงลืมเราไปนานแล้ว

ใจแบบนี้ไม่ได้แปลว่าเราเป็นคนไม่ดี มันเป็นปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นกับทุกคน แต่ถ้าปล่อยให้เกิดบ่อยโดยไม่ดูแล มันจะค่อยๆ ทำให้ใจแข็งกระด้าง การแผ่เมตตา หรือเมตตาภาวนา เป็นวิธีฝึกที่มีมาในพุทธศาสนา เพื่อให้ใจคุ้นกับความปรารถนาดีจนมันกลายเป็นที่พักแรกของความรู้สึก แทนความหงุดหงิด

วิธีที่จะเล่าต่อไปนี้เป็นแนวทางเบื้องต้นสำหรับคนทั่วไป ทำที่บ้านได้ ไม่ต้องมีพิธี ใช้เวลาวันละไม่กี่นาที ประโยคที่ใช้ภาวนาก็เรียบง่าย เช่น “ขอให้มีความสุข ขอให้พ้นจากความทุกข์ ขอให้ใจสงบ” จะพูดในใจด้วยถ้อยคำของตัวเองก็ได้ สิ่งสำคัญคือความรู้สึกที่ส่งไปพร้อมถ้อยคำ

ขั้นที่หนึ่ง เริ่มจากตัวเอง

ฟังดูแปลกที่ต้องเริ่มจากตัวเอง แต่คนจำนวนไม่น้อยใจร้ายกับตัวเองมากกว่ากับคนอื่น ตำหนิตัวเองทุกครั้งที่พลาด การส่งความปรารถนาดีให้ตัวเองก่อนช่วยให้รู้ว่าความรู้สึกนี้เป็นอย่างไร ถ้ายังไม่เคยรู้จักมันจากข้างใน ก็ยากจะส่งต่อให้ใครได้จริง

นั่งในท่าที่สบาย หายใจช้าๆ สักพัก แล้วนึกประโยคภาวนาให้ตัวเองซ้ำไปเรื่อยๆ ระหว่างนั้นถ้าความคิดอื่นแทรกเข้ามา ไม่ต้องตกใจ แค่กลับมาที่ประโยคเดิม ใครที่นั่งแล้วฟุ้งมากเป็นพิเศษ ลองอ่านวิธีตั้งต้นใหม่เมื่อใจไม่ยอมนิ่งตั้งแต่ครั้งแรกที่นั่งประกอบ

ขั้นที่สอง คนที่รักและมีพระคุณ

ต่อมานึกถึงคนที่เรารักหรือรู้สึกขอบคุณได้ง่าย เช่น พ่อแม่ ครู หรือเพื่อนที่เคยช่วยเราในวันยาก นึกภาพหน้าเขาให้ชัด แล้วส่งประโยคเดิมไปให้ ขั้นนี้มักง่ายที่สุด และช่วยให้ความรู้สึกอบอุ่นเกิดขึ้นอย่างเป็นธรรมชาติ เป็นเหมือนการวอร์มใจก่อนเข้าขั้นที่ยากกว่า

ขั้นที่สาม คนที่เราไม่ได้รู้สึกอะไรด้วย

นึกถึงคนที่เห็นหน้าบ่อยแต่ไม่รู้จักจริง เช่น แม่ค้าในตลาด หรือคนที่นั่งรถเมล์สายเดียวกัน พวกเขามีเรื่องกังวลและมีคนที่รักเหมือนเรา การส่งความปรารถนาดีให้คนที่ไม่เคยอยู่ในความสนใจ ช่วยขยายวงของใจให้กว้างขึ้นทีละนิด

ขั้นที่สี่ คนที่ไม่ถูกกัน

ขั้นนี้คือจุดที่หลายคนติด พอนึกถึงหน้าคนที่เคยทำให้เจ็บ ใจก็ต้านทันที ไม่ต้องฝืน ให้เริ่มจากคนที่ขัดใจเราเล็กน้อยก่อน เช่น คนที่แซงคิวเมื่อเช้า ยังไม่ต้องไปถึงคนที่เคยทำร้ายเราลึกๆ

ถ้ายังส่งความปรารถนาดีไม่ออก ลองนึกว่าเขาก็คงมีวันที่เหนื่อยและทุกข์เหมือนเรา หรือนึกถึงเขาตอนยังเป็นเด็ก การทำแบบนี้ไม่ได้แปลว่าสิ่งที่เขาทำถูกต้อง หรือเราต้องกลับไปสนิทกับเขา เมตตาในที่นี้คือการไม่ปล่อยให้ความขุ่นเคืองกินพื้นที่ในใจเราเอง

ขั้นที่ห้า แผ่ออกไปให้ทุกคน

ขั้นสุดท้ายคือการขยายความปรารถนาดีออกไปโดยไม่เลือก คนในบ้าน คนในซอย คนในเมือง ไปจนถึงสิ่งมีชีวิตทั้งหมด ไม่ต้องนึกภาพให้ครบทุกคน แค่ให้ใจเปิดกว้างออกไปเรื่อยๆ

การฝึกนี้ทำได้ทั้งที่บ้านและตอนไปวัด บางคนชอบใช้วันหยุดไปไหว้พระหลายแห่งต่อเนื่อง แล้วนั่งภาวนาสั้นๆ ในแต่ละที่ ถ้าวางแผนแบบนั้น ลองดูวิธีเตรียมกระเป๋าใบกะทัดรัดก่อนตระเวนไหว้พระหลายวัดในลำพูน จะได้เดินเข้าออกวิหารได้คล่อง ไม่ต้องกังวลเรื่องของ ส่วนคนที่อยากฝึกเป็นช่วงยาว อาจผูกกับการตั้งใจทำความดีเรื่องเดียวตลอดช่วงเข้าพรรษา และถ้าอยากเทียบกับแนวคิดตะวันออกสายอื่น ลองดูมุมมองของเต๋าและเซนต่อชีวิตประจำวัน

บางวันอาจไปได้แค่ขั้นแรกหรือขั้นที่สอง ก็ไม่เป็นไรเลย ใจที่อ่อนลงต่อตัวเองเพียงเล็กน้อยในวันนั้น ก็เป็นผลของการฝึกที่เกิดขึ้นจริงแล้ว