MoreLifeHack ฉบับที่ 01

อ่านเรื่องพฤติกรรมสัตว์ แล้วย้อนมองนิสัยมนุษย์ในตัวเอง

อ่านเรื่องพฤติกรรมสัตว์ แล้วย้อนมองนิสัยมนุษย์ในตัวเอง
ที่มา: Wikimedia Commons

นกตัวเล็กๆ ห้าหกตัวเกาะเรียงกันบนสายไฟหน้าบ้าน แต่ละตัวเว้นช่องว่างจากเพื่อนข้างๆ เกือบเท่ากันทุกช่อง พอมีตัวใหม่บินลงมาแทรก ตัวที่อยู่ใกล้ก็ขยับเท้าหนีออกไปนิดหนึ่งจนระยะกลับมาพอดีอีกครั้ง ภาพแบบนี้คล้ายกับรถโดยสารตอนที่ยังว่าง คนที่ขึ้นมาใหม่มักมองหาที่นั่งซึ่งห่างจากคนอื่นมากที่สุดก่อนเสมอ

หนังสือพฤติกรรมสัตว์ที่เขียนให้คนทั่วไปอ่านจึงสนุกกว่าที่คิด เพราะระหว่างอ่านเรามักเผลอเห็นแรงผลักบางอย่างในใจตัวเองอยู่ในหน้ากระดาษ

นกบนสายไฟที่ไม่ยอมให้ใครเข้ามาชิดเกินไป

สัตว์หลายชนิดมีระยะที่รู้สึกปลอดภัย ถ้ามีใครล้ำเข้ามา ร่างกายจะตอบสนองก่อนที่จะคิดทัน คนเราก็มีระยะแบบนี้เหมือนกัน เพียงแต่กว้างแคบต่างกันไปตามวัฒนธรรมและความสนิท การรู้ว่ามันเป็นสัญชาตญาณช่วยให้เราใจดีกับตัวเองในวันที่หงุดหงิดกลางฝูงชน และไม่ถือสาคนที่ขยับออกห่างเราเล็กน้อย เพราะนั่นอาจเป็นแค่ระยะสบายของเขา

แมวที่เดินตรวจรอบบ้านทุกเย็น

ใครเลี้ยงแมวคงเคยเห็นมันเดินถูตัวกับขาโต๊ะ มุมประตู และขาของเจ้าของ เหมือนกำลังประกาศว่าที่ตรงนี้เป็นของใคร ลองนึกถึงความรู้สึกตอนมีคนย้ายแก้วน้ำบนโต๊ะทำงานของเรา หรือนั่งเก้าอี้ตัวที่เรานั่งประจำในห้องประชุม ความไม่พอใจเล็กๆ ที่แล่นขึ้นมานั้นเก่าแก่กว่าเหตุผลใดที่เราจะหามาอธิบาย เมื่อมองออกว่ามันคือเรื่องอาณาเขต เราก็เลือกได้ว่าจะพูดดีๆ หรือปล่อยผ่าน แทนที่จะปล่อยให้อารมณ์นำไปก่อน

ฝูงที่รู้ว่าใครได้กินก่อน

ไก่ในเล้าเดียวกันมักมีลำดับว่าตัวไหนเข้าถึงอาหารก่อน สัตว์ที่อยู่เป็นฝูงหลายชนิดก็มีลำดับชั้นทำนองนี้ มนุษย์อาจไม่ได้จิกกัน แต่ลองสังเกตท่าทีของเราเองต่อหน้าหัวหน้า เทียบกับตอนนั่งกินข้าวกับเพื่อนสนิท ความต่างนั้นชวนให้คิดต่อเรื่องบทบาทที่เราสวมเมื่ออยู่ต่อหน้าคนที่มีอำนาจเหนือกว่า ว่าส่วนไหนคือมารยาท และส่วนไหนคือความกลัวที่ติดตัวมา

ถ้าอยากเห็นชีวิตฝูงสัตว์ของจริงโดยไม่ต้องเข้าป่า ลองนึกถึงวิถีของคนลพบุรีที่ใช้ชีวิตข้างฝูงลิงในย่านเมืองเก่า ที่นั่นการแย่งชิง การหยอกล้อ และการดูแลลูกของลิงเกิดให้เห็นอยู่ทุกวัน เพียงแต่ควรดูอยู่ห่างๆ อย่างให้เกียรติกันทั้งคนในพื้นที่และตัวสัตว์

ลูกสัตว์ที่เรียนรู้ด้วยการดูตัวโต

ลูกแมวเรียนวิธีล่าจากการดูแม่ ลูกนกหลายชนิดเรียนเสียงร้องจากตัวโตรอบตัว การเลียนแบบเป็นทางลัดของการเรียนรู้ที่ธรรมชาติใช้มานาน คนเราก็รับสำนวนพูด จังหวะชีวิต และแม้แต่ความเครียดของคนใกล้ตัวมาโดยไม่รู้ตัว ข้อนี้มีสองด้าน ด้านหนึ่งคือควรเลือกคนที่อยู่ใกล้ด้วยความใส่ใจ อีกด้านหนึ่งคือเราเองก็เป็นต้นแบบให้ใครบางคนอยู่เสมอ การกลับมาสนใจสิ่งรอบตัวแบบเด็กที่เพิ่งเห็นโลก ยังเป็นสิ่งที่ฝึกให้กลับมาได้แม้เราจะโตแล้ว

ลิงที่นั่งไซ้ขนให้กันครึ่งค่อนวัน

ภาพลิงนั่งเกาและไซ้ขนให้กันดูเหมือนเรื่องความสะอาด แต่หนังสือแนวนี้มักอธิบายว่ามันคือการผูกสัมพันธ์ในฝูงด้วย คนไม่ได้ไซ้ขนให้กัน เรามีคำทักทาย คำถามว่ากินข้าวหรือยัง และบทสนทนาสั้นๆ ที่ดูไม่มีสาระ ทั้งที่มันทำหน้าที่คล้ายกันมาก การทักทายคนที่ไม่รู้จักด้วยประโยคง่ายๆ ระหว่างวัน จึงไม่ใช่เรื่องไร้สาระ มันคือการบอกกันเบาๆ ว่าเราอยู่ฝูงเดียวกัน

การแบ่งปันก็เช่นกัน สัตว์บางชนิดแบ่งอาหารให้ตัวที่ไม่ได้ออกหากิน และคนเราก็รู้สึกอุ่นใจเมื่อได้ให้ มากพอๆ กับตอนได้รับ

ถึงอย่างนั้น คนมีภาษา มีค่านิยม และเลือกได้ว่าจะตอบแรงกระตุ้นแต่ละอย่างอย่างไร การเห็นสัตว์ในตัวเองจึงควรเป็นกระจกให้ส่องเท่านั้น ไม่ใช่ข้ออ้างว่านิสัยใดเปลี่ยนไม่ได้เพราะเป็นธรรมชาติ